Nationaal bestrijdingsprogramma IBR vanaf 1 januari 2027

Update: 13 mei 2026

Silvio Erkens, Staatssecretaris van LVVN, heeft in een recente kamerbrief een update gegeven over de stappen richting een IBR-vrijstatus voor Nederland. Hieronder valt ook het plan voor verplichte vaccinatie, onderdeel van het streven om vanaf 1 januari 2027 het nationaal bestrijdingsprogramma in werk te laten treden.

Er is een aantal fasen waarin de bestrijding van IBR dan zal verlopen:

1. De eerste fase start bij inwerkingtreding van de Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) voor het bestrijdingsprogramma op 1 januari 2027. Dan is sprake van een nationaal bestrijdingsprogramma, waarbij nog geen importvoorwaarden gelden.
2. De tweede fase gaat in nadat het bestrijdingsprogramma is goedgekeurd door de Europese Commissie. Met de betrokken sectoren in Nederland is afgesproken die goedkeuring uiterlijk vier jaar na inwerkingtreding van de AMvB aan te vragen. Vanaf de goedkeuring gaan er, op basis van EU-wetgeving, aanvullende voorwaarden gelden voor import uit landen die geen goedgekeurd bestrijdingsprogramma of officiële EU-vrijstatus hebben voor IBR. Dit betekent dat transport van nuchtere kalveren vanuit Ierland – ervan uitgaande dat Ierland geen vrijstatus voor IBR heeft – dan vrijwel niet meer mogelijk zal zijn, omdat in de meeste gevallen niet aan de aanvullende eisen voor import kan worden voldaan. Naast onderzoek op IBR moeten deze dieren namelijk ook 30 dagen in quarantaine worden geplaatst. Omdat de kalveren vaak jonger zijn dan 30 dagen, is dit niet mogelijk.
3. Fase drie is de laatste fase, namelijk de overgang naar de officiële IBR-vrijstatus. Wanneer dit kan is op dit moment niet aan te geven omdat vooraf niet te voorspellen is wanneer er geen IBR meer wordt aangetoond in Nederland. Dit is erg afhankelijk van de voortgang van de bestrijding. De importvoorwaarden worden bij een IBR-vrijstatus nog wat strenger.

Update: 20 april 2026

In 2024 kondigde het Ministerie van LVVN aan met een landelijke wettelijke regeling te komen om Infectieuze Bovine Rhinotracheïtis (IBR) te bestrijden. Op dit moment moet de ministerraad het plan nog goedkeuren. Ook moet de Raad van State moet nog advies uitbrengen. De beoogde startdatum van de wetgeving is 1 januari 2027.

Vaccinatie

Door dieren tegen IBR te vaccineren, hoopt de overheid de ziekte voor altijd te laten verdwijnen. Vaccinatie wordt daarom verplicht voor alle rundveehouders, dus ook voor vleesveehouders, natuurgrazers en hobbyhouders. Dit betekent dat alle veehouders vanaf 1 januari 2027 hun dieren ieder halfjaar moeten vaccineren tegen IBR.

Als zij door onderzoek kunnen bewijzen dat er geen dieren op hun bedrijf zijn die IBR hebben (gehad), is vaccinatie niet nodig. Zij moeten dan wel in de gaten houden of er niet alsnog dieren besmet raken. Als dit gebeurt, moeten zij hun dieren alsnog vaccineren. Er zijn enkele uitzonderingen op de bestrijding.

Veehouders die hun runderen al halfjaarlijks vaccineren tegen IBR kunnen hiermee doorgaan. Veehouders die dit nog niet doen, krijgen nadat de regels ingaan op 1 januari 2027 een halfjaar de tijd om de bestrijding van IBR te starten. Dit kan door aan te tonen dat IBR niet op hun bedrijf aanwezig is of door hun runderen te vaccineren. Op 1 juli 2027 moet dit uiterlijk gebeurd zijn.

Uitzonderingen op bestrijdingsplicht voor IBR

Soms geldt er geen vaccinatieplicht voor IBR of zijn er afwijkende regels. Zie voor deze uitzonderingen de website van de Rijksoverheid.

Vrij handelen pas mogelijk als vaccinatie niet meer nodig is

Door te vaccineren, hoopt de overheid de ziekte uit te bannen. Maar om de ‘Europese vrije status’ te krijgen, en dus vrij te mogen handelen, is vaccinatie juist verboden.

Het doel is daarom om eerst, via verplichte vaccinaties, het aantal besmettingen fors omlaag te krijgen. Zodra dit gelukt is, gaat de vaccinatieplicht over in een vaccinatieverbod. Vanaf dan mogen er geen runderen met IBR meer aanwezig zijn. Er volgen nog preciezere afspraken over hoe en wanneer dit gebeurt.

Ziektebeeld

IBR kan runderen erg ziek maken. Ook zijn ze dan vatbaarder voor andere ziekten. De ziekte wordt veroorzaakt door een herpesvirus, dat zich vaak via direct contact verspreidt. Een rund met IBR kan last krijgen van onder andere koorts, minder eetlust en rode slijmvliezen. Ook produceren ze soms (tijdelijk) minder melk.

Een rund dat IBR heeft gehad, blijft levenslang drager van het virus. Bij stress kan het virus weer actief worden, waardoor het rund andere runderen kan besmetten. IBR wordt ook wel koeiengriep genoemd.

Adviezen veehouders

Royal GD en ZuivelNL, de ketenorganisatie van de zuivelsector, adviseren veehouders om tot de wettelijke regeling start gewoon door te gaan met hun huidige IBR-aanpak. Ook is het advies om aanvoer van niet-IBR-vrije bedrijven te vermijden en, wanneer van toepassing, de stap naar vrij te maken als hun bedrijf 2 jaar of langer de status onverdacht heeft.

Bron: Rijksoverheid, Royal GD en ZuilvelNL