Beslisondersteuner maakt euthanasie biggen bespreekbaar

Op 28 april ontving Anette van der Aa de Animal Welfare Award van de World Veterinary Association (WVA). De uitverkiezing van Van der Aa volgde op een voordracht door de KNMvD vanwege haar inzet om te komen tot een beslisondersteuner voor euthanasie van zorgbiggen.

“Op alle plekken waar ik heb gewerkt, was euthanasie van dieren een thema. Velen vinden het een lastig onderwerp dat ze het liefst uit de weg gaan. Dat is jammer, want goed toepassen van euthanasie heeft veel betekenis voor het welzijn. Zowel voor het welzijn van het dier als dat van de eigenaar. En dan maakt het niet zoveel uit of het om de eigenaar van een hond of van een big gaat”, vertelt Anette van der Aa. Tegenwoordig werkt ze als dierenarts en praktijkcoördinator bij Anoxia in Barneveld. Haar opleiding tot dierenarts volgde Van der Aa in Leipzig (Dld.). In de jaren daarna werkte ze als practicus in gemengde praktijken in Duitsland en Engeland. Sinds 2009 werkt Van der Aa in Nederland, eerst bij de faculteit Diergeneeskunde en momenteel bij Anoxia, een bedrijf dat apparatuur en kennis op het gebied van euthanasie bij dieren aanbiedt (lees ook ‘Euthanasie met stikstofschuim’).
“Naarmate ik me meer in het onderwerp verdiepte, kwam ik tot de conclusie dat het beter bespreekbaar maken van euthanasie bij dieren een onderwerp is waar ik mijn steentje aan zou willen bijdragen”, vertelt Van der Aa. “Met meer transparantie kun je bereiken dat het proces rond euthanasie beter verloopt. In dat proces spelen twee zaken: het nemen van de juiste beslissing op het juiste moment, en daarna eventueel het goed uitvoeren van euthanasie.” Ze besloot zich te richten op het ontwikkelen van een beslisondersteuner voor varkenshouders; een beslishulp bij het euthanaseren van niet-levensvatbare biggen. “Op elk varkensbedrijf worden dieren geboren die niet levensvatbaar zijn, ziek worden of gewond raken en met adequate zorg niet beter worden. Soms kunnen deze dieren niet behandeld worden of alleen onder voortdurende pijn verder leven. De keuze om een dier wel of niet te euthanaseren is bepalend voor het dierenwelzijn. Tijdige euthanasie voorkomt onnodig lijden.” In haar loopbaan als praktiserende dierenarts heeft Van der Aa ervaren dat als euthanasie in de taboesfeer verkeert, zowel dieren als hun eigenaren en verzorgers daar nadelige gevolgen van ondervinden. “Als je een big die geen kans heeft, in het hoekje van het hok laat liggen omdat je euthanasie zo eng vindt, schaad je het welzijn van het dier. Anderzijds zijn er voorbeelden van mensen die psychische problemen opliepen omdat ze niet wisten hoe ze euthanasie moesten aanpakken en daar niet met anderen over praatten.”

Wetenschappelijke basis

Van der Aa ging niet over één nacht ijs, en zocht samenwerking met de faculteit Diergeneeskunde (Tijs Tobias, Universitair docent varkensgeneeskunde, Ellen Deelen promovendus euthanasie, Saskia Arndt hoogleraar dierengedrag), het Centre for Sustainable Animal Stewardship (CenSAS) (Frank Meijboom, ethicus), en de KNMvD (Joost van Herten, beleidsmedewerker). “Ik wilde iets maken met een wetenschappelijk verantwoorde basis. En tegelijkertijd moest het iets worden wat heel praktisch is. Een hulpmiddel dat varkenshouders en hun medewerkers ook echt gebruiken.” Uiteindelijk ontwikkelde Van der Aa een wetenschappelijk onderbouwde beslisboom op basis waarvan medewerkers in de kraamstal kunnen beslissen of ze een big nog behandelen of beter euthanaseren. Een tabel die past in het werkproces. In 2017 won Van der Aa met haar beslishulp de prijs ‘Het beste idee van varkensland’. Dit gaf haar de mogelijkheid om samen met VKON (Veterinair Kenniscentrum Oost-Nederland) de praktische ervaring van ervaren veehouders te verwerken in de beslisondersteuner en de deugdelijkheid in de dagelijkse praktijk te toetsen. “Naast het bespreekbaar maken van euthanasie, draagt de beslisondersteuner bij aan het vereenvoudigen van het besluitvormingsproces rond euthanasie. Het is een kwestie van stilstaan in de kraamstal bij een zorgbig, kijken naar de symbolen op de beslishulp, en de juiste beslissing nemen. Als je als varkenshouder je medewerkers op die manier laat werken, verlicht je bij hen bovendien een (deel van de) emotionele last. Naast het verbeteren van het welzijn van mens en dier, levert het gebruik van de beslisondersteuner ook inzichten op over behandelsucces en redenen voor euthanasie. Informatie die benut kan worden door veehouder en dierenarts. Euthanasie op een varkensbedrijf zal nooit helemaal te voorkomen zijn. Wel kun je de lasten voor mens en dier zo veel mogelijk terugdringen door euthanasie van biggen zo goed mogelijk te regelen.” Van der Aa besluit met de opmerking dat haar beslisondersteuner in de moderne varkenshouderij ook een rol kan spelen bij het bieden van transparantie aan de maatschappij.

Internationaal onder de aandacht

Over het winnen van de Animal Welfare Award van de WVA zegt Van der Aa: “Ik ben heel vereerd met deze internationale prijs. Het onderstreept dat euthanasie van dieren een onderwerp is dat overal speelt. Graag wil ik iedereen bedanken die me heeft gesteund bij de ontwikkeling van het beslismodel. Daar waren soms pittige discussies bij nodig. Deze internationale prijs helpt om de aanpak van euthanasie bij dieren meer onder de aandacht te brengen. Het was voor mij een fijne verrassing dat de KNMvD daarbij heeft geholpen.”

Euthanasie met stikstofschuim
Bedrijf Anoxia waar dierenarts Anette van der Aa werkt, levert euthanasie-boxen voor biggen. Met gepatenteerde technologie benut het apparaat stikstof uit de lucht om schuim te maken dat voor 99 procent is gevuld met stikstof. Onderdompeling in dit zuurstofloze schuim leidt, zonder noemenswaardige stress bij het dier, vrijwel direct tot bewusteloosheid. En na enkele minuten tot een pijnloze dood.

Om te kunnen reageren op een bericht dient u ingelogd te zijn.


Inloggen