Een vervellende slang

Een slang (Serpentes) wordt steeds grauwer van kleur en lijkt op het eerste oog ziek (Harvey B. Lillywhite, 2014). Niet alleen lijkt hij ziek, maar ook gaat hij minder bewegen, Zijn eetlust is afgenomen en hij botst overal tegen aan. Is er nu hulp nodig van de dierenarts?

De huid van een slang is anders opgebouwd dan bij zoogdieren. Zo zijn er zes huidlagen bij een slang die een epidermale oorsprong hebben. Dit zijn de volgende lagen: oberhautchen, beta, mesos, alpha, lacunar en de clear (L. Alibardi, 2005). Hiervan is de oberhautchen de laag die aan het oppervlak ligt en de clear-laag de laag die tegen de dermis ligt. Deze lagen kunnen worden opgedeeld in twee groepen aan de hand van het type keratine dat ze produceren. De mesos-, alpha-, lacunar- en clear-lagen produceren een zacht type keratine (type alpha) (L. Alibardi, 2005). Dit type keratine is vergelijkbaar met het type keratine waaruit de nagels, klauwen en haren van zoogdieren zijn opgebouwd. De oberhautchen en beta-laag produceren het harde type keratine (type beta). De schubben van reptielen bestaan uit zowel alpha- als beta-keratine. Het alpha-keratine dient als scharnierpunt tussen de verschillende schubben. Hiermee wordt beweging mogelijk en kan de huid makkelijk meerekken tijdens het verslinden van een prooi. Het beta-keratine is verantwoordelijk voor de stevigheid van de schubben (John E. Cooper, 2006). Een andere indeling die gemaakt kan worden is vergelijkbaar met de huid van zoogdieren (Harvey B. Lillywhite, 2014). Het is mogelijk om de epidermis in drie stratums te verdelen. De eerste is het stratum germinativum,
welke het diepst in het weefsel ligt en (net als bij zoogdieren) de stamcellen bevat. Anders dan bij zoogdieren vindt hier al de keratineproductie plaats (L. Alibardi, 2005). Keratine is een fibrine-eiwit dat wordt gevormd door keratinocyten. Dit keratine komt vrij nadat keratinocyten sterven naarmate ze verder naar stratum corneum groeien. De laag boven de stratum germinativum is het stratum intermediare. Deze laag bestaat voornamelijk uit een lipidenfilm die uitdroging voorkomt (L. Alibardi, 2005). De buitenste laag is het stratum corneum welke de schubben van de dode gekeratiniseerde epitheelcellen bevat. Onder de epidermis zit de mesenchymale dermis. De dermis bevat voornamelijk bindweefsel, maar ook bloed- en lymfevaten, zenuwen en chromatoforen. De chromatoforen zijn de cellen die de kleur geven aan de huid. Melanocyten zijn de pigmenthoudende cellen in de huid die contrast geven aan de huid (John E. Cooper, 2006).

Wat gebeurt er tijdens de vervelling?

Opvallend aan een slang is dat de huid in één keer vervelt over het gehele lijf (Harvey B. Lillywhite, 2014). Bij deze vervelling (ecdysis) wordt een nieuwe epidermis gevormd waarbij de oberhautchen-laag van de nieuwe epidermis gebonden is aan de clear-laag van de oude epidermis die aan het vervellen is. Tussen die twee lagen stroomt lymfe. Deze zone wordt de klievingszone genoemd. Waar dit lymfe vandaan komt, is niet bekend (John E. Cooper, 2006). De instroom zorgt ervoor dat de oude huid sneller wordt afgestoten en daarmee ecdysis in gang kan treden. In deze klievingszone zitten ook enzymen die een belangrijke rol spelen bij de vervelling. Hoewel niet bekend is welke rol deze enzymen precies spelen bij vervelling, is wel ontdekt dat ze tijdens de vervelling de clear-laag en de lacunar-laag afbreken (Harvey B. Lillywhite, 2014). Tijdens de vervelling worden de nieuwe cellen geproduceerd uit het stratum germinativum. Hierbij gaat de Beta keratine in de vorm van de schubben als de oude epidermis bezig is met vervellen (L. Alibardi, 2005). Hier zal een nieuwe oberhautchen ontstaan zodra de oude epidermis verveld is. De vervelling begint aan de kop en gaat door middel van beweging en schuren langs de rest van de huid. Op deze manier kruipt de slang uit de oude huid. De hele huid vervelt in één keer waarbij een transparant vel achterblijft. De transparantie ontstaat doordat de chromatophoren zich in de dermis bevinden en de dermis niet vervelt. Na de vervelling is de slang weer volledig gekleurd en ziet hij er zo goed als nieuw uit (Maderson PFA, 1964). Tijdens het vervellen krijgen ook de oogleden een nieuwe laag. Vlak voordat een slang vervelt, ontstaat er een waas over de ogen. Dit komt door de lymfe van de klievingszone. Tijdens deze periode is het gezichtsvermogen van de slang beperkter en zal de slang zich terugtrekken om potentieel gevaar uit de weg
te gaan (Maderson PFA, 1964).

Meest voorkomende oorzaken van dysecdysis bij het houden van slangen

Het vervellen van een slang gaat niet altijd goed. Als de ecdysis faalt, wordt er gesproken van dysecdysis (John E. Cooper, 2006). Om de huid te verliezen is er hulp nodig van de omgeving. Daarom zal een slang bijvoorbeeld langs stenen of andere voorwerpen wrijven waarbij de huid loslaat. Een belangrijke oorzaak van dysecdysis is dan ook dat de slang geen mogelijkheid heeft om ergens langs te gaan wrijven. Een ander veel voorkomend probleem is voeding (Harvey B. Lillywhite, 2014). Zodra er sprake is van ondervoeding bij een slang, wordt het proces van vervellen vertraagd. Met name een lage eiwitconcentratie speelt een belangrijke rol in de dysecdysis bij slangen. Door een lage eiwitconcentratie worden te weinig enzymen gemaakt in de klievingszone waarbij de lacunar en clear laag niet goed worden afgebroken (Harvey B. Lillywhite, 2014). Mogelijk heeft een te lage eiwitconcentratie nog verder effect op dysecdysis, maar dit dient verder onderzocht te worden. Ook dehydratie speelt een belangrijke rol bij dysecdysis (John E. Cooper, 2006). Door verlaagde wateropname wordt minder lymfe gemaakt. Hierdoor bevat de klievingszone minder lymfe waarmee dus dysecdysis ontstaat.

Conclusie

Een slang vervelt in één keer van zijn kop naar de staart. Hierbij heeft de slang hulp nodig van de omgeving door middel van wrijving. De zieke grijze kleur is een normaal proces en ook de afgenomen eetlust hoort bij de cyclus. Zonder sprake van dysecdysis is de dierenarts dus
niet nodig.

Referenties bij dit artikel

Tekst Donny Rigterink, studievereniging Archaeopteryx

Om te kunnen reageren op een bericht dient u ingelogd te zijn.


Inloggen