Minder antibiotica bij vleeskalveren door zelfcontrole

Het Zelf Controle Systeem van de vleeskalversector heeft flink meegeholpen het gebruik van antibiotica in de kalverhouderij terug te dringen. Het regelmatig onderzoeken van onder meer kalvermelk, ruwvoer, urine, mest, haar en weefsels maakt duidelijk of de administraties van dierenarts en vleeskalverhouder kloppen. Andere veehouderijsectoren zijn bezig om de aanpak van de kalversector over te nemen.

De vleeskalversector heeft een flinke geschiedenis als het gaat om controles op initiatief van de sector zelf. Eind jaren tachtig van de vorige eeuw dook het antihoestmiddel clenbuterol op als groeibevorderaar. In de decennia daarvoor was de sector regelmatig in het nieuws vanwege het illegale gebruik van groeihormonen. Om een stokje te steken voor het gebruik van verboden en ongewenste stoffen bij vleeskalveren, namen ondernemers zelf het heft in handen. In 1990 richtten ze de Stichting Kwaliteitsgarantie Vleeskalversector (SKV) op. “Vanaf het begin werd de SKV neergezet als een stevige organisatie”, vertelt dierenarts Adri van de Braak. Hij is verbonden aan TNO-dochter Ducares in Utrecht en was nauw betrokken bij het ontstaan van de SKV. “De kalverhouderij kreeg het onder andere voor elkaar dat de overheid het gebruik van clenbuterol als diergeneesmiddel voor productiedieren geheel verbood. Dit maakte het voor de SKV mogelijk te controleren op ongeoorloofd gebruik van clenbuterol.”

Vitaal Kalf verplicht relatie met geborgde vleeskalverdierenarts

Vitaal Kalf is het kwaliteitssysteem van de vleeskalversector en wordt beheerd door de Stichting Brancheorganisatie Kalversector (SBK). Naast de kalverhouders doen ook de transporteurs, verzamelcentra en be- en verwerkers mee aan deze kwaliteitsregeling. Vitaal Kalf bevat onder andere voorschriften op het gebied van de kwaliteit van het jonge kalf, waterkwaliteit, hygiëne in relatie tot antibioticagebruik, transport en daarnaast zijn ook de controle op verboden stoffen en regels voor het slachten, wegen en classificeren van kalveren tot opgenomen in Vitaal Kalf. Het kwaliteitssysteem regelt ook de verplichte één-op-éénrelatie tussen kalverhouder en dierenarts. Vleeskalverhouders zijn verplicht om deze één-op-éénrelatie te sluiten met een geborgde vleeskalverdierenarts. De Stichting Kwaliteitsgarantie Vleeskalversector (SKV) controleert of de deelnemende kalverhouders voldoen aan de voorschriften van Vitaal Kalf.

SKV

Sinds de jaren ’90 krijgen vleeskalverhouders regelmatig bezoek van SKV-inspecteurs. Ze nemen allerlei monsters, denk aan voeders, urine, mest en haren, en controleren die op verboden en ongewenste stoffen. Ducares is het laboratorium dat de noodzakelijke analyses uitvoert. “Vrijwel alle eigenaren van vleeskalveren zijn aangesloten bij de SKV”, vertelt Freddy van der Sar, adjunct-directeur van Stichting Kwaliteitsgarantie Vleeskalversector. “Dat komt onder meer omdat ook bijna alle slachterijen die vleeskalveren slachten, hieraan deelnemen. En een bij SKV aangesloten slachterij mag alleen vleeskalveren slachten van bij SKV aangesloten kalverhouderijen.” Onderdeel van het kwaliteitssysteem is dat de kalveren voorafgaand aan de slacht op de kalverhouderijen gecertificeerd worden. Sinds 2008 houdt de SKV zich ook intensief bezig met de monitoring van het gebruik van antibiotica in de vleeskalversector. Van der Sar: “De discussie ten aanzien van antibioticaresistentie en de rol van de veehouderij daarin kwam op gang. De vleeskalversector wilde ook voor wat betreft dit onderwerp niet achteroverleunen en besloot om actie te ondernemen.” Van de Braak: “Wijlen professor Henk Vaarkamp was één van de initiators van het Masterplan Rationeel Gebruik Antibiotica in de vleeskalversector.” Vaarkamp adviseerde de sector onder meer te beginnen met registratie van het gebruik van antibiotica. In het begin hadden de kalverhouders daar moeite mee. Maar het lukte de sector toch dat voor elkaar te krijgen. Daarmee liep de kalversector vóór op de verplichte registratie van het antibioticagebruik die als gevolg van regelgeving momenteel voor alle veehouders geldt.

Monitoring

Uniek in de veehouderij is nog steeds de uitgebreide antibioticamonitoring via de SKV-controle. Dat maakt het in de kalversector mogelijk de correctheid van administraties tegen het licht te houden. SKV-medewerkers verzamelen zowel in de houderij- als slachtfase een diversiteit aan matrices (onder andere voeders, urinemonsters, fecesmonsters, haar, en nier- en spierweefsel). Deze monsters worden met geavanceerde instrumentele apparatuur (LC-MS/MS) onderzocht op de aanwezigheid van antibiotica. Toen de overheid en de veehouderij in 2010 het initiatief namen tot oprichting van de Autoriteit Diergeneesmiddelen (SDa), besloot de SKV haar systematiek aan te laten sluiten op die van de SDa. “De SDa monitort het gebruik van antibiotica in de dierhouderij, stelt streefwaarden op voor gebruik en vergelijkt deze met het antibioticagebruik op bedrijven en het voorschrijfpatroon van dierenartsen. Als SKV vinden we de benchmarking die de SDa

toepast, een goede manier om dierenartsen en kalverhouders te stimuleren bewust bezig te zijn met het antibioticagebruik”, aldus SKV-directeur Van der Sar. De SKV heeft de reken- en presentatiesystematiek van de SDa overgenomen en gebruikt ook het kengetal dierdagdosering (DDD) om het niveau van antibioticagebruik op een bedrijf zichtbaar te maken.

Minder antibiotica door intensieve monitoring

Van de Braak en Van der Sar concluderen dat de activiteiten van de SKV flink hebben bijgedragen aan de reductie van het antibioticagebruik die de kalversector de afgelopen jaren heeft gerealiseerd. “Dierenartsen en kalverhouders ervaren de uitgebreide monitoring van kritische stoffen, waaronder antibiotica, als een ondersteuning van hun management en administratie”, zegt Van der Sar. “Via registratiesysteem Infokalf hebben we in beeld welke antibiotica dierenartsen voorschrijven aan kalverhouders. Daarnaast is er de registratie van het gebruik door de kalverhouders. We toetsen via de monsters die we jaarlijks nemen op kalverbedrijven of de gegevens in de verschillende administraties overeenkomen met wat we in de kalveren aantreffen. In het gros van de gevallen vinden we de antibiotica die we via onze monstername aantreffen, terug in Infokalf. Is dat niet het geval dan gaan we terug naar het bedrijf en bespreken onze bevindingen. Meestal leidt dat tot een sluitende verklaring. Soms is enig speurwerk noodzakelijk. We hebben ook uitgebreide proeven gedaan om duidelijk te krijgen hoe je met een doelmatige reiniging van de kalvermelkinstallaties kunt voorkomen dat restanten antibiotica in de installatie achterblijven. In het kwaliteitssysteem Vitaal Kalf is vervolgens de verplichting opgenomen de voerinstallatie minimaal een keer per week te reinigen.” Doordat de SKV-analyses zeer geringe hoeveelheden antibiotica kunnen aantonen, komt ook antibioticagebruik verder terug in de tijd naar voren. “Via monsters die we nemen van de nieren of van haren, kunnen we als het ware een historisch plaatje maken van het antibioticagebruik in het leven van een kalf”, zegt Van de Braak. “De gebruikte analysetechniek LC-MS/MS meet hoeveelheden op een zeer laag niveau, microgrammen per liter (µg/l).” Soms worden sporen van diergeneesmiddelen gevonden die niet toegepast zijn op het vleeskalverbedrijf. Navraag bij de melkveehouder waar het kalf geboren is, geeft dan veelal een verklaring. Soms worden stoffen gevonden die toegepast zijn bij een keizersnede. “Doordat we intensief monitoren en onze bevindingen steeds terugkoppelen naar de kalverhouder is de bewustwording voor wat betreft het verantwoord gebruiken van antibiotica in de kalverhouderij de afgelopen tien jaar sterk toegenomen.”

Positief

De Autoriteit Diergeneesmiddelen (SDa) is positief over de aanpak van de vleeskalversector. SDa-directeur Hetty Schreurs signaleert dat de SDa en de vleeskalversector ieder op eigen wijze bijdragen aan het zo min mogelijk gebruiken van antibiotica. “Beide systemen kijken op verschillende wijze naar het gebruik van antibiotica in een sector. Het moge duidelijk zijn dat elke systematiek die bijdraagt aan bewustwording van het gebruik van antibiotica helpt de kans op ontwikkeling van resistentie terug te dringen.”

Om te kunnen reageren op een bericht dient u ingelogd te zijn.


Inloggen