Nieuw coronavirus kan zich breed verspreiden

Tekst en Foto John Ekkelboom foto Shutterstock

Een recent ontdekt coronavirus afkomstig uit vogels is onlangs bij varkens in Azië en de Verenigde Staten aangetroffen. De Utrechtse moleculair viroloog Berend-Jan Bosch onderzocht aan welke receptor van de gastheercellen dit virus zich hecht. Zijn conclusie is dat in potentie veel diersoorten maar ook de mens risico lopen. Van een echt gevaar in Nederland is nog geen sprake.

Op tafel in zijn kantoor in het Utrechtse Androclusgebouw staat een kubus van massief glas met daarin uitvergroot de structuur van een zogenaamd ‘spike-eiwit’ gelaserd. Berend-Jan Bosch licht toe dat coronavirussen rondom vol zitten met dit soort uitstekende eiwitten. Daarmee hechten ze zich vast aan hun gastheercel om te kunnen binnendringen. Volgens de moleculair viroloog bij de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht en specialist op het gebied van coronavirussen, zijn deze virussen belangrijke ziekteverwekkers bij zowel dier als mens. “Denk aan de dodelijke FIPV-infectie bij katten, IBV bij pluimvee en BCV en PEDV bij landbouwhuisdieren. Daarnaast hebben deze virussen laten zien dat ze van dier naar mens kunnen overspringen. Het SARS- en het MERS-virus zijn daarvan de bekendste voorbeelden. Vooral SARS had grote gevolgen voor de volksgezondheid en de economie. Dankzij goede diagnostiek en efficiënte quarantaine-maatregelen werd verdere verspreiding een halt toegeroepen.”

Porcine deltacoronavirus

Inmiddels heeft een nieuw corona-virus zich aangediend, dat de volle aandacht heeft van Bosch. Het gaat om het porcine deltacoronavirus (PDCoV). Ongeveer tien jaar geleden werd dit virus ontdekt bij wilde dieren, zoals de Bengaalse tijgerkat en de Chinese zonnedas. In 2012 en 2014 werd het aangetroffen in varkens in respectievelijk China en de Verenigde Staten en kreeg het de naam porcine mee. Het virus, dat zich in de darmen nestelt, kan bij jonge biggen ernstige diarree veroorzaken, met mogelijk de dood tot gevolg. Opmerkelijk is dat alle aan PDCoV nauwverwante deltacoronavirussen uitsluitend voorkomen bij vogels. Het virus -of een voorouder ervan- heeft ooit een ongebruikelijke overstap gemaakt van vogels naar zoogdieren, die genetisch sterk van elkaar verschillen. Dit was voor Bosch reden PDCoV eens goed onder de loep te nemen. Al eerder deed hij gelijksoortig onderzoek bij het MERS-virus samen met collega’s van de Erasmusuniversiteit van Rotterdam. ”We wilden destijds weten op welke wijze dit dromedarisvirus zich met zijn spike-eiwitten hecht aan het receptoreiwit op de cel van de gastheer en hoe het kan overspringen naar mensen. We stopten spike-eiwitten van het MERS-virus in een celprutje van een gastheer en keken aan welk eiwit die bleven plakken. Het receptoreiwit bleek Dipeptidyl peptidase-4 te zijn. Het DPP4 van dromedaris en de mens lijken veel op elkaar, wat verklaarde waarom dit virus vanuit zijn dierlijke gastheer kan overspringen naar de mens.”

Ohio State University

Wat PDCoV betreft, ging Bosch nauw samenwerken met onderzoekers van de Ohio State University in de Verenigde Staten. Deze universiteit had het virus op kweek, waarvan de Utrechtse groep gebruik mocht maken. Ze hebben nu ook een eigen kweek. Bosch: “Dit keer zijn we gerichter op zoek gegaan naar de receptor. Van een aantal coronavirussen is bekend dat ze gebruik maken van dezelfde receptor. In totaal zijn er vier eiwit-receptoren geïdentificeerd. We hebben gekeken of de spike-eiwitten van PDCoV zich aan één van deze bekende receptoren kunnen hechten.”

Het virus hecht zich aan Aminopeptidase N, afgekort APN. Bosch vertelt dat een humaan coronavirus, dat verkoudheid veroorzaakt, ook gebruik maakt van deze receptor. “In het lab hebben we aangetoond dat het virus cellen van verschillende dieren, waaronder vogels, kan infecteren door te binden aan een evolutionair gezien goed bewaard deel van het APN-eiwit. Onze collega’s in Ohio hebben kalveren experimenteel geïnfecteerd en ze zagen dat het virus zich in deze dieren heel goed kan repliceren. Het virus kan ook cellen van mensen infecteren, maar er is momenteel geen enkel bewijs dat zo’n zoönose ook daadwerkelijk plaatsvindt.” Toch adviseert Bosch alert te zijn. “Een zoönose komt meestal voort uit een dierlijke bron waar mensen veel mee in contact staan. De wereldwijde toename van de varkenspopulatie maakt de theoretische kans van virusoverdracht naar de mens groter. Meer onderzoek is nodig naar de verspreiding van PDCoV en andere deltacoronavirussen bij dieren en hun vermogen tot overdracht tussen diersoorten, inclusief van dier naar mens.”

Diagnostische test ontwikkelen

Over hun bevindingen publiceerden de onderzoekers uit Utrecht en Ohio april dit jaar in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift PNAS. Bosch constateert dat het virus in Europa nog niet is gerapporteerd. De Utrechtse onderzoeker benadrukt dat hij geen veterinair deskundige is, maar het lijkt hem raadzaam varkens goed in de gaten te houden. Heeft een dier diarree en leveren de diagnostische tests voor bekende ziekteverwekkers niets op, dan is volgens hem verder onderzoek gewenst. “Er moet zo snel mogelijk ook voor dit virus zo’n test –een moleculaire of antistoftest- worden ontwikkeld. Wij hebben de tools om daarbij te assisteren. Pas als zo’n test operationeel is, kunnen eventuele uitbraken in Nederland snel worden opgespoord.”

Om te kunnen reageren op een bericht dient u ingelogd te zijn.


Inloggen