Slimme diergeneeskunde volgt stalklimaat over langere periode

Nieuwe technologie maakt het mogelijk steeds meer data te verzamelen en met algoritmes te analyseren. Ook in de veehouderij zijn deze mogelijkheden in opkomst. Dierenartsen kunnen ook gebruik maken van deze gegevens, misschien zelfs voorop lopen in de toepassing daarvan. Zo kan inzicht in het stalklimaat over een langere periode helpen bij het bestrijden van longaandoeningen bij varkens en het gevreesde staartbijten.

Het frustreerde varkensdierenarts Josine Gelauf dat ze bij een bezoek aan een bedrijf geen idee had of het klimaat in de stal in orde was of niet. “Sommige dingen kun je ruiken of voelen en dan heb je een grof idee van wat er aan de hand is, maar gassen zoals CO2 kun je als mens niet zelf waarnemen.” Varkenshouders zijn volgens haar over de jaren minder gaan ventileren uit angst dat biggen het te koud zouden krijgen en om verwarmingskosten uit te sparen. “Uit mijn metingen blijkt dat in de varkensstallen de concentratie CO2 vaak veel te hoog ligt. De stalnorm met een maximum van 3000 parts per million (ppm), is veel hoger dan de voor mensen toegestane norm van 1200 ppm.” Josine bestudeerde ook de gegevens uit de online monitoring van de Gezondheidsdienst voor dieren. “Bij meer dan 15 procent van de varkensbedrijven in Nederland treden in de winter ademhalingsproblemen op bij gespeende biggen. In de zomer gaat het om net minder dan 15 procent van de bedrijven. Ontstaan al die luchtwegaandoeningen door infectieuze oorzaken? Of speelt ook het stalklimaat een rol?” Ze wijst op het fenomeen van staartbijten. “In de warme zomermaanden van 2018 zagen we een toename van staartbijten. Maar lag dat werkelijk aan het klimaat in de stal? We hebben te weinig gegevens om dat te kunnen onderbouwen.” Het stalklimaat heeft op veel aspecten van de varkenshouderij invloed. “Als dieren door een verkeerd klimaat op een andere plek in de stal gaan liggen, kan er bevuiling van de dichte vloeren ontstaan. Daardoor kunnen meer herinfecties optreden, maar ook opbouw van ammoniak en andere gassen. Dit levert ook problemen op voor mensen die in de stal werken en voor omwonenden.”

Momentopname

Tot nu toe meten varkenshouders volgens Josine in stallen eigenlijk alleen de temperatuur, soms de luchtdruk en heel af en toe luchtvochtigheid. “Maar CO2- of ammoniakconcentraties worden niet bepaald. Dat terwijl CO2 een ‘proxy’ is voor de gezondheid van het binnenklimaat. Uit mijn eigen onderzoek lijkt een hoge CO2-concentratie bijvoorbeeld samen te hangen met meer endotoxinen per milligram stof.” Dierenartsen krijgen tijdens hun studie wel kennis mee over klimaatbeheersing, maar om in de praktijk iets over het stalklimaat te kunnen zeggen is dure meetapparatuur nodig. “Meetinstrumenten zijn kostbaar,” aldus Josine. “Veel dierenartsen meten daarom niet de klimaatparameters in de stal, maar verwijzen naar een klimaatspecialist. Die meet ook slechts één keer. Ik wilde het liefst minimaal een week lang alles tegelijk meten, met als ultieme doel een gezonder klimaat voor mens en dier.”

Meetinstrument

Pim van Gennip van het bedrijf Iconize ontwerpt producten met meerdere sensoren die worden uitgelezen via webapplicaties. Hij maakte onder andere een vleermuismonitor en een meetsysteem voor imkers. Samen met Josine ontwierp hij een meetinstrument met een unieke combinatie van sensoren, dat makkelijk in de stal te hangen is. “Het moest laagdrempelig zijn voor zowel de dierenartsen als de boeren.” Hij ontwikkelde een meetinstrument met een draadloze zender, een camera, twee infraroodlampen en meerdere sensoren, onder andere voor fijnstof en de gassen CO2 en ammoniak. “In de gesloten stalomgeving worden de concentraties van bepaalde stoffen zo hoog dat sommige sensoren ervan kapotgaan. We gebruiken in dit systeem alleen sensoren die ertegen kunnen.” De gebruiker kan via een app op de computer of de telefoon alle meetwaarden inzien.
Pim is enthousiast: “De camera stuurt elke minuut een beeld hoe de dieren erbij liggen. Als er beweging is krijg je dat in een grafiek te zien. De foto’s kun je naast die van de sensorwaarden leggen, zodat je direct het gedrag van de dieren kunt koppelen aan de meetresultaten.” Het idee is dat de dierenarts of de veehouder dit systeem kan huren, bijvoorbeeld twee weken om de instellingen van het klimaatsysteem te testen, of bij problemen een langere periode. Josine heeft het instrument zelf bij drie stallen toegepast. “We konden direct aanpassingen doen in het klimaatsysteem en zien wat de gevolgen waren. De varkenshouders waren verrast, hun ogen werden echt geopend: ze kwamen er achter dat ze toch minder goed ventileren dan ze dachten. Een van de veehouders wil nu in de zomer en de winter een maand lang het apparaat huren zodat hij het klimaat in de stal beter kan bijsturen. Een andere veehouder wil gedurende een paar maanden gaan meten in een probleemperiode.”

Adviesrol

Meer gebruikmaken van dit soort monitoringsmogelijkheden vraagt van de dierenarts een andere manier van werken. Josine: “Je kunt nu, naast de momentopname van het ene bezoek, gebruikmaken van meetresultaten en beelden van de hele week.” Het is het volgens haar waard. “Als je door aanpassingen in het stalklimaat longproblemen kunt voorkomen, hoeven minder antibiotica ingezet te worden, de groei wordt beter en het werkplezier groter. Ook krijgt de veehouder zelf inzicht in elk detail van het binnenklimaat in de stal. De effecten van aanpassingen zijn direct terug te zien in de meetresultaten. Hierdoor heeft de veehouder directe controle en kan veel tijd en geld bespaard worden.” Bovendien wordt het werk als dierenarts er leuker op, vindt Josine: “Je hebt veel meer informatie om op te acteren en te adviseren. Zonder goede meetgegevens kun je geen goede adviezen geven. Wij moeten ook op klimaatgebied als dierenartsen de adviesrol oppakken, want dit is net zo goed als voeding een basisvoorwaarde voor de diergezondheid. De dierenarts heeft kennis van het dier zelf en dat is samen met de continue meetgegevens
een sterke combinatie.”

Kijk voor meer informatie op: www.healthyclimate.nl.

Om te kunnen reageren op een bericht dient u ingelogd te zijn.


Inloggen