Stoppen met couperen varkensstaarten moet verantwoord gebeuren

De KNMvD zet zich actief in op het gebied van belangenbehartiging. Dierenartsen die daar niet direct bij betrokken zijn, zien die inspanningen soms niet. John Vonk, tot voor kort voorzitter van de Vakgroep Gezondheidszorg Varken (VGV) die nu valt onder het Cluster Landbouwhuisdieren van de KNMvD, vertelt welke rol de Maatschappij speelt bij de ontwikkelingen rond het couperen van varkensstaarten.

25 jaar geleden nam de Europese Commissie een wet aan die het couperen van varkensstaarten verbood. In de praktijk bleek het moeilijk maatregelen te nemen om staartbijten op een andere manier te voorkomen. Het castreren van varkens stond daarom aanvankelijk hoger op de agenda van de Europese Commissie. “Maar nu heeft het stoppen met routinematig staarten couperen toch prioriteit gekregen,” vertelt John Vonk.

Verklaring en standpunt

De ambitie om gedeeltelijk en indien verantwoord op de lange termijn geheel te stoppen met couperen van staarten in de varkenshouderij werd door LTO en NVV al uitgesproken in de zogenoemde ‘verklaring van Dalfsen’. Aan dit document dat in de eerste helft van 2013 verscheen werkten verschillende partijen mee, waaronder de KNMvD in de persoon van VGV-voorzitter Gerard van Eijden. In 2014 nam John Vonk het stokje over. “De uitvoering van dit voornemen liep vertraging op omdat de productschappen werden afgeschaft. Hierdoor was er geen geld meer voor dit type projecten. Uiteindelijk richtte de sector zelf samen met andere partijen een nieuwe structuur op: de Onderzoeksagenda Varkenshouderij. Niet alleen de veehouders, ook sectorpartijen dragen nu bij aan het onderzoek van maatschappelijke vraagstukken.” Onder andere de KNMvD is aangesloten bij de Onderzoeksagenda Varkenshouderij en heeft een zetel in de stuurgroep. “We kunnen dus meebeslissen over het onderzoek.”

Onder de Onderzoeksagenda vallen vijf thema’s op het gebied van welzijn, zoals castratie, bigvitaliteit, maar ook het stoppen met het couperen van staarten. Voor alle thema’s zijn begeleidingscommissies gevormd en ook daar heeft de KNMvD een zetel in gekregen. “Dit gaat meer om de praktische invulling van het onderzoek,” verklaart John. Parallel aan dit traject besloot de VGV, in 2017 een standpunt op te stellen over het couperen van staarten bij varkens. “We legden het onderwerp voor aan de denktank van de VGV, een groep dierenartsen die sinds 2009 ons adviseert op diverse gebieden. Samen met de VGV en de Commissie ethiek van de KNMvD formuleerden zij het standpunt.” Het standpunt stelt dat dierenartsen willen stoppen met het couperen van varkensstaarten. “We gaan uit van de intrinsieke waarde van het dier en dat is met een intacte staart,” legt John uit. “Maar het kan niet zo zijn dat het dier slachtoffer wordt van deze goede intenties.” Dus moet volgens het standpunt aan enkele voorwaarden worden voldaan. “Een vangnet moet worden ontwikkeld zodat een eventuele uitbraak van staartbijten een halt kan worden toegeroepen. Ook moet onderzocht worden welk hokverrijkingsmateriaal varkenshouders moeten gebruiken.” Dit alles lag in lijn met het stappenplan uit de verklaring van Dalfsen en in 2018 nam het KNMvD-bestuur het standpunt officieel over.

Werk te verzetten

In 2017 vond vanuit de Europese Commissie de eerste audit plaats in Nederland aangaande het naleven van het coupeerverbod van staarten. Volgens John bleek daarbij dat er nog veel werk te verzetten was. De audit leidde tot een vervolg van een sectorinitiatief, onder andere de publicatie van een brochure over hokverrijking, en een risicobeoordeling om op bedrijven te kunnen vaststellen wat veehouders kunnen verbeteren voor ze de stap nemen met couperen te stoppen. “De risicobeoordeling wordt nu toegepast bij vijftien boeren die zich hebben aangemeld om stapsgewijs te stoppen met couperen. De KNMvD helpt hierbij, onder andere door de dierenartsen van deze veehouders te ondersteunen. Wij willen in dit hele plan een adviserende rol innemen.” In de productievoorwaarden voor Beter Leven Keurmerk is een passage over het couperen van staarten opgenomen. Tot voor kort vroegen veehouders binnen dat keurmerk aan dierenartsen in het bedrijfsgezondheidsplan een verklaring op te nemen dat de varkens op het bedrijf gecoupeerd mochten worden. De NVWA neemt daarmee geen genoegen. “Wij hebben het keurmerk een document van de FVE overhandigd met uitleg wat veterinaire verklaringen eigenlijk zijn,” verklaart John. “Uit overleg met de NVWA bleek dat een dierenartsenverklaring niet afdoende is. De boer moet zijn bedrijf zo inrichten dat hij kan stoppen met couperen. Dierenartsen kunnen daar wel bij adviseren.”

Vooruitkijken

In januari 2019 bezocht een nieuwe delegatie Europese specialisten ons land. Ze beoordeelden de situatie met betrekking tot staartcouperen opnieuw en beantwoordden vragen van de sector, bijvoorbeeld wat moet gebeuren als het vangnet niet werkt. “Ze gaven het advies meer vaart te zetten in het proces,” aldus John. Onder andere omdat veel dierenartsen en veehouders negatieve ervaringen hebben gehad met uitbraken van staartbijten pleit John voor enige voorzichtigheid. “Je hebt bovendien niet alles onder controle. Afgelopen zomer was het bijvoorbeeld extreem heet. Dat gaf veel stress bij dieren en we hebben ook veel meer staartbijten gezien. Maar als het je wél lukt bij je varkens de staarten eraan te houden, heb je op je bedrijf veel zaken prima op orde. En dat leidt ook op andere vlakken tot winst en rendement.” John ziet nog een ander voordeel van het niet couperen van staarten. “Bij honden en paarden valt veel af te lezen over de toestand van het dier aan de houding van de staart. Ook bij het varken kun je aan de staart zien of het dier zich in een staat van welbevinden bevindt of niet. Zo kun je vroeger mogelijke afwijkingen signaleren en ingrijpen.”

De Onderzoeksagenda

Varkenshouderij heeft een eigen website: www.vitalevarkens.nl.

Om te kunnen reageren op een bericht dient u ingelogd te zijn.


Inloggen