Wondbehandeling bij dieren

“Een verbandwissel moet net zo leuk zijn als het uitpakken van een cadeautje, want dan doe je het goed!”

Tekst: Diana van Houten, dierenarts

Na haar opleiding als Specialist Chirurgie van het Paard en haar promotieonderzoek naar wondgenezing bij paarden en pony’s was het voor Jacintha Wilmink al gauw duidelijk: zij ging zich helemaal toeleggen op de wondbehandeling bij dieren. In eerste instantie alleen bij het paard, maar inmiddels reikt haar kennis ver over de diersoorten heen.

Tijdens haar promotieonderzoek ontdekte Jacintha Wilmink dat er over wondgenezing nog bijzonder weinig bekend was. Zij sloot zich aan bij de Veterinary Wound Healing Association (VWHA) en ontwikkelde een internationale nascholing op het gebied van Equine Wound Management, gevolgd door soortgelijke cursussen over wondbehandeling bij gezelschapsdieren. Daar is duidelijk behoefte aan, volgens Jacintha: “Nog steeds worden tijdens de wondbehandeling veel obsolete en agressieve middelen gebruikt, die juist problemen veroorzaken. Dat is de gebruiker niet altijd aan te rekenen: de behandeling van wonden is een ondergeschoven kindje, niet alleen veterinair, maar zelfs humaan. Het goed behandelen van wonden is een hele klus, waar veel werk in gaat zitten en waar vooral meer kennis voor nodig is. Voor mij was dat één van de redenen om mij er verder in te verdiepen en deze kennis over te gaan dragen. Het is mijn missie om de kennis over wondbehandeling op een hoger niveau te brengen!”
Onder de agressieve middelen vallen veel desinfectantia, die nogal eens worden gebruikt bij het schoonmaken van wonden. “Van veel stoffen is de biocompatibiliteit onderzocht. Men vergelijkt dan de toxiciteit van een middel voor bacteriën, ten opzichte van de toxiciteit voor lichaamseigen cellen. Een middel met een biocompatibiliteitsindex kleiner dan 1 is dus dodelijker voor de lichaamseigen cellen dan voor bacteriën en heeft een negatief effect op de wondgenezing. Voor veel van de bekende desinfectantia is dit het geval, net als voor de meeste zeepachtigen. Een wond behandelen met betadine, of zoals helaas nog soms wordt geadviseerd een wond weken in soda, badedas, biotex of welke andere zeepachtige dan ook, doet meer kwaad dan goed.”

Wel of geen antibiotica?
Lokale hygiëne rondom een wond is heel belangrijk. “Bij dieren moet je rondom een wond ruim scheren en dat gebied wassen en desinfecteren, waarbij de wond afgedekt moet worden zodat haren en deze middelen niet in de wond terechtkomen. De wond zelf kun je spoelen met NaCl, of een hele vieze wond eerst met gewoon kraanwater. Indien de wond gecontamineerd is, is een debridement de beste manier om een wond schoon te maken.” Het gebruik van antibiotica tijdens de behandeling van open wonden is zelden nodig. “Bij metingen blijken spiegels van systemisch gegeven antibiotica in het wondgebied heel erg laag te zijn. Daarnaast zijn sommige wonden minder vaak gecontamineerd dan gedacht: uit bijtwonden is slechts in 50 procent van de gevallen een kiem te kweken! En bij chirurgische wonden die in een steriele omgeving worden gemaakt, heb je helemaal geen antibiotica nodig.” Toch ziet Jacintha dat er nog te vaak een antibioticum wordt voorgeschreven. “Een goed voorbeeld is het abces bij de kat. Een kat met een gesloten abces kan daar behoorlijk ziek van zijn en koorts hebben. Nadat je zo’n abces hebt geopend en mechanisch hebt gereinigd door te spoelen, zie je de koorts vaak snel afnemen. De aanwezigheid van koorts vóór het openen is geen indicatie voor het toedienen van een antibioticum.” Bij open wonden die wel geïnfecteerd zijn, gebruikt Jacintha lokaal antimicrobiële middelen anders dan antibiotica. “Je kunt hierbij denken aan wondbedekkers met zilver, polyhexanide of zelfs honingzalf.”

Honing: een wondermiddel?
“In de media wordt honingzalf al een tijdje gepositioneerd als hét wondermiddel dat elke wond bij elke diersoort razendsnel helpt te genezen.” Jacintha kijkt daar echter wat genuanceerder naar. “Honing is in ieder geval een heel stuk beter dan vele andere producten die voorheen op wonden werden gebruikt. Toch kun je honingzalf niet zomaar op elke wond smeren en daar wonderen van verwachten. Honing heeft ook een aantal nadelen, vooral bij paarden.” Het feit dat anderen soms onverwacht laaiend enthousiast zijn over bepaalde producten weet Jacintha wel te verklaren. “Het is belangrijk te bedenken welk referentiekader een onderzoeker heeft. Wat hebben zij voorheen gebruikt en welke resultaten zijn zij gewend te zien? Als je voorheen middelen gebruikte die de wondgenezing niet bepaald ondersteunen en dan overstapt naar iets dat een beetje beter is, dan ben je vanzelfsprekend heel positief. Mijn referentiekader ligt echter op een ander niveau, waardoor ik soms minder enthousiast ben.” Hetzelfde geldt voor andere nieuwigheden zoals het gebruik van lasers bij wond- of littekenbehandelingen. “Het is niet reëel te verwachten dat ‘hypes’ zoals lasers, vacuümpompen, maden, bloedzuigers of honingzalf ineens al je problemen met wonden gaan oplossen.”

Tijdrovend
Wonden worden héél vaak onderschat, weet Jacintha. “Dat geldt met name voor wonden aan de benen van paarden, maar ook aan de pootjes van honden en katten. De grootte van een wond zegt niet alles. De diepte en de eventuele betrokkenheid van vitale structuren is belangrijker. Bij elke wond die de huid penetreert, moet je alert zijn, en op basis van de anatomie beoordelen wat de risico’s zijn. Het is belangrijk dat wij diereigenaren leren ook met kleine, diepere wondjes even langs te komen. Ik zie namelijk veel ellende van wonden die onderschat worden. Daarnaast geldt dat de behandeling van wonden relatief duur is, omdat het tijd kost en veel materialen. Het is belangrijk dat onmiddellijk met een diereigenaar te communiceren. Toch moet je bij de wondbehandeling nooit proberen te besparen. Sterker nog: investeren in het begin van de behandeling betaalt zich vaak terug doordat genezing sneller optreedt. Dat gaat met name op voor huidtransplantaties, bijvoorbeeld bij (sport)paarden. Deze operaties lijken in eerste instantie misschien duur, maar uiteindelijk bespaar je veel geld door de tijdswinst die ze opleveren en het beperken van het eindeloos wisselen van verbanden. Overigens geldt dit ook bij kleine huisdieren: kun je een wond geheel of gedeeltelijk chirurgisch sluiten, dan heeft dat altijd de voorkeur!”
De grootste winst bij de wondbehandeling zit hem in het actief inspelen op de fases van het genezingsproces met de juiste producten. Daarmee kun je ook het gebruik van antibiotica beperken. Enkele tips: “Leg als dierenarts aan een eigenaar uit waarom je geen antibiotica voorschrijft: ‘baat het niet, schaadt het niet’ gaat hier niet op, want je hebt zomaar een resistente kiem in de wond. Bereken vooral de tijd die je steekt in de behandeling, in plaats van de marge op medicijnen en materialen. Laat de verbandwissel niet over aan de eigenaar van het dier of alleen aan de paraveterinair. Zorg dat je zelf in ieder geval ziet hoe het met de wond gaat en pas je behandelkeuzes daarop aan. Blijf bij open wonden kritisch op de vooruitgang. Zie je geen verbetering, blijf dan vooral niet tijdenlang hetzelfde doen. Laat je bijscholen. Hoe meer je begrijpt van wonden en leert over de behandeling, hoe beter het gaat en hoe leuker het wordt. Als een verbandwissel net zo leuk is als het uitpakken van een cadeautje, dan zit je goed!”

Cursussen
Naast het –chirurgisch- behandelen van wonden geeft Jacintha Wilmink ook adviezen aan dierenartsen over de behandeling van wonden bij paarden en bij andere diersoorten. Zij is voorzitter van de Veterinary Wound Healing Association (VWHA). Daarnaast is zij coatheur van Stashak’s and Theoret’s Equine Wound Management. In Nederland geeft zij vanuit haar bedrijf Woumarec (Wound Management and Reconstruction) regelmatig de cursussen ‘Wondmanagement bij het Paard’ en ‘Wondmanagement bij Kleine Huisdieren’ voor dierenartsen. Meer info via www.woumarec.nl. Het jaarlijkse wetenschappelijk congres van de VWHA wordt in Londen gehouden op 14 en 15 mei en heeft als thema: ‘Wound and surgical site infections in the modern veterinary clinic: prevention and treatment’. Dit congres is toegankelijk voor eenieder met interesse in de wondgenezing. Meer info: www.vwha.net.

Om te kunnen reageren op een bericht dient u ingelogd te zijn.


Inloggen