RIVM slaakt One Health noodkreet: dreiging polycrisis

Het Rijksinstituut voor Volkgezondheid en Milieu (RIVM) vreest dat een opeenstapeling van problemen binnen nu en tien jaar een gevaar kan vormen voor de volksgezondheid. Het instituut spreekt van een polycrisis, waarbij meerdere gezondheidsdreigingen tegelijk optreden en elkaar versterken. Denk aan klimaatverandering, desinformatie, de afnemende slagkracht van (inter)nationale organisaties en de afnemende gevoeligheid van bacteriën en virussen voor medicijnen. Deze problemen moeten in samenhang worden bekeken, omdat de dreigingen elkaar beïnvloeden en verergeren. Het treft me als een One Health noodkreet.

Veranderende wereld

Het bericht doet me denken aan het spannende boek ‘Viroloog in een veranderende wereld’ over onze collega Marion Koopmans, geschreven door haar zoon Mischa Huijsmans. Eind 2019 ontvangt Koopmans een bericht dat de wereld op zijn kop zal zetten: ‘Undiagnosed pneumonia: request for information.’ Huijsmans beschrijft niet alleen Koopmans’ ervaringen met andere grote virusuitbraken en de wetenschappelijke adviezen die ze daarop baseerde, maar reflecteert ook op haar zoektocht naar kennis en haar omgang met onzekerheid, haar plotselinge beroemdheid, op twijfelaars, wappies en waanzinnigen, bedreigingen en de grillige grens tussen politiek en wetenschap. De herinneringen komen allemaal weer boven bij de parlementaire enquête Corona, die deze week draait om de gehate avondklok. Wat het boek, maar ook de verhoren, laten zien, is dat wetenschappelijke adviezen in complexe tijden niet langer als ‘neutraal’ kunnen worden gezien. De wijze waarop maatregelen worden getroffen is minstens zo belangrijk als de rationale erachter. Het bepaalt hoe de dingen uitpakken, niet alleen voor de bestrijding van het virus, waar het de wetenschappers uiteraard om te doen is, maar ook voor tal van onvoorspelbare aspecten, zoals het welzijn van jongeren en de gevolgen hiervan op de langere termijn. Zo kunnen één of meer maatregelen een keten van desastreuze ontwikkelingen in gang zetten, die samen onvermoede gevolgen hebben voor de volksgezondheid, de leefbaarheid van onze omgeving en zelfs de wereldvrede.

Avondklok

De avondklok wordt in de media neergezet als een paardenmiddel; een radicaal werkend middel dat meestal meer doet dan nodig om de kwaal of het probleem te verhelpen. Gerechtvaardigd voor de toepassing bij paarden, omdat hoogstens één dier hierbij het leven laat. Achteraf is gebleken dat de avondklok inderdaad veel méér heeft gedaan en slechts ten dele heeft geholpen. Ik vind de term paardenmiddel dan ook slecht gekozen, want het suggereert dat het probleem met één korte klap had kunnen worden opgelost. Juist dierenartsen weten dat het zelden zo werkt bij de uitbraak van een dierziekte, en al helemáál niet bij een polycrisis. Het is geen toeval dat de Federation of Veterinarians of Europe (FVE) dit voorjaar een position paper heeft uitgebracht over bioveiligheid. Het afgewogen standpunt komt tegemoet aan de toenemende complexiteit van uitbraken van infectieziekten die een gevaar vormen voor diergezondheid, volksgezondheid en duurzaamheid van de veehouderij. Het roept (inter)nationale beleidmakers op om dierenartsen beter in staat te stellen hun brede expertise effectief in te zetten. Denk daarbij aan de invoering van verplichte animal health visits op bedrijven, meer aandacht voor onderwijs in bioveiligheid (inclusief communicatie) en de ontwikkeling van evidence-based handvatten voor veterinaire toepassing.

Chapeau vétérinaire

Daarnaast groeit de aandacht voor disaster preparedness onder dierenartsen. Bij de Algemene Vergadering van de FVE hield een Finse collega een bloedstollende presentatie over de mogelijke gevolgen van oorlog en terrorisme voor voedselzekerheid, voedselveiligheid en basale levensvoorwaarden zoals schoon drinkwater. Het vraagt niet veel veterinaire fantasie om in te zien dat moedwillige sabotage van bepaalde elementaire voorzieningen in no time tot een polycrisis van formaat leidt. Onze weerbaarheid hiertegen vraagt een One Health benadering; een concept dat dierenartsen tegenwoordig met de paplepel wordt ingegoten. Maar daarmee zijn we er nog niet, want onze vakbroeders in andere disciplines hebben deze kijk meestal niet. Dus zullen we uit eigener beweging moeten uitreiken naar onder meer artsen, communicatieprofessionals, gedragswetenschappers, ingenieurs, biologen, bestuurskundigen en ICT’ers om tot een samenhangende aanpak te komen. We zullen daarbij ook bescheiden moeten toegeven dat wij nog heel wat van deze vakgebieden kunnen opsteken. Maar wat mij hoopvol stemt is dat juist de veterinaire opleiding ons leert om speciesoverschrijdend en interdisciplinair naar ziekte, gezondheid en welzijn te kijken. Het in de praktijk brengen van One Health is ingewikkeld en uitdagend, maar is van onschatbare invloed op onze weerbaarheid tegen crises van ongekende aard. Daarom aan alle collega’s die zich dagelijks sterk maken voor preventie en weerbaarheid: chapeau vétérinaire!