Positieve dopingtest door voeding

Dopinggebruik is een bekend probleem in de paardensport. Soms is daadwerkelijk opzet in het spel, maar het is ook mogelijk dat bepaalde stoffen in de voeding of in voedingssupplementen leiden tot positieve dopingtests.

Dit was het onderwerp van het mini-symposium ‘Nutrition & Doping’ dat plaatsvond op vrijdag 15 februari ter gelegenheid van het negende European Equine Health & Nutrition Congress. Thema van het congres was ‘Small things’. Want er zijn veel kleine dingen, zoals de stoffen in de voeding, die een groot effect kunnen hebben op de prestaties van het paard.

Zo wordt bij positieve dopinguitslagen nog wel eens naar het voer gewezen. Dat is ook wel begrijpelijk als je bedenkt dat veel medicijnen hun oorsprong hebben in planten. Hierover vertelt Dr. Ludovic Bailly-Chouriberry, de directeur van het LCH, het Franse laboratorium voor dopingtests. Dit lab voert analyses uit voor zowel mensen als dieren zoals wedstrijdpaarden, maar ook kamelen, greyhounds, sledehonden en wedstrijdduiven.

Verboden stoffen

De internationale paardensportfederatie FEI heeft het Equine Anti-Doping and Controlled Medication Programme opgezet. De FEI houdt een lijst bij waarop alle verboden stoffen staan. Hierbij onderscheidt de organisatie onder andere zogenaamde ‘Banned substances’, dat zijn de stoffen die per definitie niet gebruikt mogen worden bij wedstrijdpaarden.

Daarnaast zijn er stoffen die vallen onder ‘Controlled Medication’, dat zijn stoffen die ook als diergeneesmiddel gebruikt worden en die mogelijk invloed hebben op de prestaties of het welzijn van het paard. Al deze stoffen zijn verboden tijdens wedstrijden die onder de bevoegdheid van de FEI vallen. De lijst wordt elk jaar opnieuw geëvalueerd en geüpdatet.

Kobalt

Voeding en bepaalde voedingssupplementen kunnen inderdaad leiden tot een positieve dopingtest. Zo werden tijdens het zogenaamde ‘kobalt schandaal’ in Australië meerdere paardentrainers beboet en gediskwalificeerd nadat bij verschillende paarden verhoogde hoeveelheden kobalt in de urine werden aangetroffen. Kobalt staat op de FEI-lijst als ‘Controlled Medication’ (zie kader). Het zou de prestaties van het paard kunnen beïnvloeden omdat kobalt het aantal rode bloedcellen en de hoeveelheid hemoglobine kan verhogen, wat het uithoudingsvermogen zou verbeteren. Kobalt is onderdeel van het vitamine B12-complex. De stof komt van nature in het paard voor en er zitten ook sporen van kobalt in diverse vitamine- en mineralensupplementen. Gelijktijdig toedienen van verschillende supplementen kan er mogelijk toe leiden dat de drempelwaarde bij de dopingtests wordt overschreden en daarom raadt de FEI aan voorzichtig te zijn met het toedienen van supplementen die hoge doseringen kobalt bevatten. Van veel producten is bovendien niet bekend wat hun effect is op de kobaltconcentratie in het paard. Daarom wordt afgeraden supplementen te gebruiken die niet geregistreerd zijn of die onduidelijk gelabeld zijn.

n in staat om fytosterolen uit planten om te zetten in (anabole) steroïden. Die fytosterolen zijn vooral bekend vanwege hun cholesterolverlagend effect, denk maar aan de Becelreclame, maar interfereren dus ook met de steroïdsynthese.

 

Naturally Occurring Prohibited Substances (NOPS)

Niet alleen supplementen vormen een risico, ook planten in de omgeving van het paard, of de plek waar het ruwvoer wordt geoogst, kunnen leiden tot positieve dopingtests. Cafeïne en morfine zijn daarvan de belangrijkste voorbeelden. Morfine zit in de zaadjes van klaprozen, ook wel papaver. Klaprozen groeien vaak in gerst- en tarwevelden en kunnen zo in het voer terecht komen. Cacaoplanten zijn een belangrijke bron van cafeïne: een stof die het centraal zenuwstelsel en de hartspier stimuleert. Daarnaast zijn cacaoplanten ook nog een belangrijke bron voor theobromine en theofylline. Stoffen die respectievelijk zorgen voor vasodilatatie en bronchodilatatie. Planten uit de nachtschadefamilie zoals wolfskers (belladonna) en doornappel bevatten scopolamine, een parasympathicolyticum. Wolfskers is daarnaast een belangrijke bron van atropine.

In 2017 waren er met name veel positieve dopingtests als gevolg van hordenine, een alkaloïd met antibacteriële eigenschappen. Het stimuleert ook de afgifte van norepinephrine in het lichaam. Het bevindt zich in verschillende gras- en graansoorten: een belangrijke bron is gekiemde gerst.

De FEI rekent al deze stoffen tot de zogenaamde ‘Specified Substances’. Dat betekent niet dat deze minder belangrijk zijn bij dopingcontroles, maar wel dat het waarschijnlijker is dat het paard de stof per ongeluk via het dieet binnen heeft gekregen, in plaats van dat het met opzet is gegeven om de prestaties te verbeteren.

Beschimmeld voer

Behalve dat sommige planten van nature stoffen bevatten die als doping gelden, is het ook mogelijk dat deze stoffen later worden gevormd in het voer. Anabole steroïden zijn van nature aanwezig in het lichaam, maar kunnen ook worden gevormd in beschimmeld voedsel. Cholesterol is het meest voorkomende sterol in het lichaam van mensen en dieren. Het is een structurele component van celmembranen en daarnaast worden vanuit cholesterol ook galzuren en steroïdhormonen geproduceerd. Sommige schimmels in het voer zij

Anabole‐androgene steroïden (AAS) zijn alle synthetische afgeleiden van het mannelijke hormoon testosteron. Ze zorgen ervoor dat het lichaam meer stikstof vasthoudt, eiwitten aanmaakt en dat de nieren meer erytropoëtine uitscheiden, waardoor er meer erytrocyten worden aangemaakt. Dat maakt de anabole steroïden populair als doping en ze staan dan ook op de lijst van verboden stoffen.

Dr. Anneleen DeCloedt van de Universiteit Gent onderzocht de impact van deze schimmels op voeding. In haar onderzoek trof ze in de meeste gevallen geen AAS aan in de beschimmelde voedselmonsters. In beschimmeld mais bleek wel AED (androst-4-ene-3,17-dione) te zitten, een precursor van testosteron. De concentratie AED nam ook toe wanneer de maïs in vitro werd verteerd. Uit welzijnsoverwegingen zijn geen in vivo tests uitgevoerd met het beschimmelde voer. Naast een verhoogde hoeveelheid AED in beschimmelde mais, werd in een phytosupplement tevens α-testosteron aangetroffen.

Uit de studie blijkt dat phytosterolen niet direct verantwoordelijk zijn voor de uitscheiding van de verboden AAS in paarden. Maar voorzichtigheid is wel geboden, zeker bij gebruik van phytosupplementen waarvan de ingrediënten niet precies bekend zijn. Daarnaast moet beschimmelde mais vermeden worden, niet alleen vanuit een gezondheids- en welzijnsoogpunt, maar ook omdat dit wellicht kan leiden tot positieve dopinguitslagen, aangezien het lage hoeveelheden steroïden (AED) kan bevatten.

Voorkomen

Kan je een paard dan nog wel iets veilig voeren? Gelukkig wel, maar het is goed er bewust mee om te gaan. Want uiteindelijk blijft de ruiter of de trainer altijd verantwoordelijk voor het feit dat het paard niet aan een wedstrijd deel mag nemen door verboden stoffen in het lichaam. Sommige voederfabrikanten testen hun voer wel op de aanwezigheid van NOPS voordat het de markt op gaat. Als een voederpartij besmet is, zullen waarschijnlijk meerdere paarden uit dezelfde regio positief testen. Daarom is het belangrijk om monsters te bewaren van de voederpartijen, zodat de bron later nog te achterhalen is.

Alle wedstrijdorganisaties wijzen daarnaast het gebruik van supplementen met medicinale ‘natuurlijke’ kruiden af. Zeker als deze zijn bewerkt, waardoor de concentraties werkzame stoffen vele malen hoger zijn. De FEI waarschuwt bovendien dat supplementen en ook kruidengeneesmiddelen die voor paarden op de markt zijn, bepaalde verboden middelen kunnen bevatten die niet op het productlabel vermeld staan.

In de toekomst wordt het wellicht standaard dat ieder paard een eigen EBP (Equine Biological Paspoort) krijgt. Dit is een individueel elektronisch document waarin de resultaten van bloed- en urinecontroles gedurende een langere periode worden bijgehouden. Bepaalde biomarkers in het bloed kunnen namelijk indirect de reactie van het lichaam op doping registreren. Dit wordt bij humane sporters al veel gebruikt. Daarmee wordt de kans op dit soort positieve dopingtests als gevolg van voeding mogelijk verkleind.

Tekst Tessa Louwerens, dierenarts en freelance journalist

Om te kunnen reageren op een bericht dient u ingelogd te zijn.


Inloggen